Al'adu da kuma wayewa. Falsafar da dangantaka da kuma tarihin

The kalmar "al'ada" ya zo daga Latin lokaci ma'ana da namo na ƙasar, kazalika da ilimi da kuma ci gaba. Asali an alaka da yankunan karkara hanyar rayuwa da kuma hulda da yanayi. Bisa ga wannan ma'ana, manufar al'ada a falsafa ne kamar yadda wani takamaiman yanayin na kungiyar da kuma ci gaban rayuwar mutum, wakilta kayayyakin da kayan da hankulansu aiki da tsarin na wasu harkar gina norms da kuma ruhaniya dabi'u. Al'adu kuma sau da yawa ake magana a kai a matsayin sa na halaye ga yanayi, da kuma al'umma da kansu. Domin saukaka siffofin al'adu da aka raba dangane da tarihi da matakai na raya kasa - misali, tsoho, Renaissance da sauransu, daga kungiyoyin ko al'ummomi na mutane - kasa, kabilanci ko kabilu, duniya, da al'adun da mutum ...

Kalmar "wayewa" ne na Latin asalin ma, amma da muhimmancin ba da agrarian da kuma birane overtones, da kuma ake dangantawa da Concepts kamar dan kasa da jiha. Al'adu da wayewa a falsafar iya zama kusa a ma'anar - misali, kalmar nan "wayewa" ne sau da yawa amfani da more ta a maimaikon al'adu. Amma kamar yadda mai mulkin, a cikin stricter ma'anarta wayewa da ake kira da mataki na ci gaba da jama'a, wanda ya bi "dabbanci" kuma ya kasu cikin tarihi mataki na ci gaba (tsoho, na da ...). Za mu iya cewa wadannan biyu Concepts ne fuskoki biyu na wannan duka.

Duk da haka, har zuwa XVIII karni na kimiyya al'umma a zahiri rayu ba tare da sharuddan "al'adar", da kuma "wayewa." Falsafa ya gabatar da su a cikin lexicon wajen marigayi, kuma a farko aka mai da su ma'ana. Duk da haka, misali, kama da wadannan matsalolin a ma'anar, sun dade wanzu. Alal misali, a kasar Sin, suna al'ada denoted da kalmar "Ren" (Confucius), a zamanin tsohuwar Girka - "Paideia" (mai kyau hali), da kuma a zamanin d Roma, ko da kasu kashi biyu kalmomi: "civitas" (dabbanci bambanci, wayewa), da kuma "na humanitas" ( ilimi). Yana da ban sha'awa cewa a tsakiyar zamanai fiye yaba da manufar civitas, da kuma Renaissance - humanitas. Tun da XVIII karni, al'ada aka ƙara gano tare da akida na haske a cikin ruhaniya da kuma siyasa Sphere - m da jitu siffofin gwamnati, kimiyya, fasaha da na addini. Montesquieu, Voltaire, Turgot da Condorcet wasa a hukumcin da ci gaban al'adu yayi dace da ci gaban da dalilin da rationality.

An shi ko da yaushe gaskiya ma gane ta gabascin al'adu da wayewa? Falsafar Jean-Jacques Rousseau, da haske zamani, ya ba da wani mummunan amsar wannan tambaya. Ya samu cewa mafi wani mutum motsa daga yanayi, da karami da farin ciki na gaske kuma halitta jituwa. Wannan zargi ne amsa a kan Jamus falsafa, litattafansu wanda yi kokarin sa hankali na wadannan saba wa juna. Kant sa a gaba da ra'ayin cewa matsalar ne bad ko mai kyau al'adu da wayewa, za a iya warware da taimakon "dabi'un na duniya", da Jamus Romantics Schelling da Genderlin kokarin yin wannan tare da ado diraya da Hegel yi imani da cewa dukkan solvable a cikin tsarin na falsafa na Mawadãci sani Ruhu. Sa'iqi yi imani da cewa duk da sabani halayyar da tarihi na al'adu, kamar yadda shi tasowa da irin (m, tsoho, Turai), kowanne daga abin da ya kai ta ganiya, wucewa da wadannan nasarori. Humboldt ya nuna cewa daya daga cikin mafi muhimmanci fasali na kasa al'adu ne da harshen cewa siffofin da kasa ruhu.

Duk da haka, na gargajiya Jamus falsafa ne sau da yawa dauke da ci gaban al'adu a matsayin daya-line tsari, sabili da haka da wuri ba rufe duk iri-iri cewa ya ba da duniya da al'adu da kuma wayewa. A falsafa na XIX karni (musamman a fuskar neo-Kantian Rickert da Weber, kazalika da wakilan da "falsafar rayuwa") soki wannan matsayi. Kantians gane da babban jigon da al'adu na duniya na dabi'u da kira ga mutum ya zartar da shari'a, da kuma tasiri ta hali. Nietzsche contrasted da Apollonian da Dionysian irin al'adu, da kuma Dilthey - discursive da ilhama, kira na farko "liquefied m m." Markisanci nemi a cikin al'adu da wayewar da kayan-akai da kuma zamantakewa kungiyar (aji) hali.

Tun da ƙarshen XIX karni ma ya fara nazarin al'adun ta fuskar Anthropology da ethnography (Taylor), shi an halicce shi da wani tsarin bincike na al'ada a matsayin tsarin na dabi'u, semiotics da kuma tsarin ilmin harsuna (Lawi-Strauss). Domin karni na ashirin ne halin da irin wannan shugabanci kamar yadda falsafar al'adu, jigon wanda aka wakilta alamomin (Cassirer), diraya (Bergson), ko archetypes (Jung). Falsafa da al'adu, kazalika da wakilan da existentialists da falsafa hermeneutics, gani a kowane daga cikin gida da al'adu, duniya ma'anar, abin da aka saukar a lokacin da tafsirin ta alamomin. Ko da yake akwai irin wannan matsayi da cewa ya ƙaryata game da irin wannan abu a matsayin duniya da al'adu da kuma wayewa. Falsafar Spengler da Toynbee yi ĩmãni polycentrism albarkatu shaidar rashi a daban-daban kaya da kowa a duniya a dokokin.